موکب بانوان؛ جایی برای روشنگری زنان و دختران

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، در روزهایی که مواکب مردمی در نقاط مختلف کشور به پایگاه‌های خدمت‌رسانی و همبستگی اجتماعی تبدیل شده‌اند، در زنجان گروهی از بانوان فعال فرهنگی تلاش کرده‌اند تا نقش موکب را از توزیع اقلام و خدمات فراتر ببرند و آن را به بستری برای گفت‌وگو، تبیین و روایت‌گری تبدیل کنند. «موکب بانوان» زنجان، با ابتکار راه‌اندازی پاتوق‌های گفت‌وگو در دل مواکب و طراحی شیوه‌های خلاقانه برای ارتباط با مخاطبان، این روزها به یکی از نمونه‌های متفاوت فعالیت فرهنگی در فضای عمومی شهر بدل شده است. خانم کریمی، مسئول این موکب، در تشریح روند شکل‌گیری و فعالیت‌های این مجموعه از تجربه‌ای می‌گوید که حالا به الگویی در حال گسترش در سطح شهر تبدیل شده است.

آغاز ماجرا از پاتوق‌های گفت‌وگو در سطح شهر
کریمی با اشاره به فعالیت‌های اولیه این مجموعه می‌گوید پیش از راه‌اندازی مواکب، پاتوق‌های گفت‌وگو در سطح شهر زنجان فعال شده بود و نزدیک به ۱۰۰ نفر در دوره‌های آموزشی آن شرکت کرده بودند که از این میان، حدود ۶۰ نفر به‌صورت عملی راهبری گفت‌وگوها را برعهده گرفتند. این نیروها پیش‌تر در مساجد، تکایا و مدارس فعالیت داشتند، اما با آغاز فضای جدید ناشی از جنگ رمضان و راه‌اندازی مواکب در سطح شهر، ظرفیت تازه‌ای برای حضور آنان فراهم شد.

او توضیح می‌دهد که با احساس نیاز به تبیین در فضای مواکب، گروه‌های گفت‌وگو با تجهیزات کامل شامل میز و صندلی به این فضاها اعزام شدند و اکنون در حدود ۱۰ موکب شهر زنجان، هر شب پاتوق‌های گفت‌وگو برپا می‌شود.

شکل‌گیری موکب اختصاصی بانوان در مرکز شهر
به گفته مسئول موکب بانوان زنجان، در کنار حضور نیروها در مواکب مختلف، یک موکب اختصاصی نیز برای بانوان طراحی و راه‌اندازی شد؛ موکبی که اگرچه به‌صورت رسمی با نام سازمانی معرفی نشده، اما با عنوان «موکب بانوان» فعالیت می‌کند.

خانم کریمی درباره چرایی راه‌اندازی این موکب می‌گوید: خلأ اصلی در ساعات بعدازظهر احساس می‌شد؛ زمانی که بسیاری از نیروهای انقلابی معمولاً پس از ساعت ۹ شب در برنامه‌ها حاضر می‌شدند و پیش از آن، فضای فرهنگی مؤثری در مرکز شهر وجود نداشت. به همین دلیل تصمیم گرفته شد در مرکزی‌ترین نقطه شهر، موکبی تبیینی و مردمی برپا شود که از ساعت ۴ تا ۸ عصر محل حضور فعال نیروهای فرهنگی باشد.

در این بازه زمانی، موضوعات مختلفی در این موکب برای گفت‌وگو و تبیین مطرح می‌شود؛ از جمله «ایران قوی»، «الگوی سوم زن»، «شرایط جنگی» و «معرفی امام خامنه‌ای». پس از ساعت ۸ شب نیز فعالیت موکب تا ساعت ۱۲ ادامه پیدا می‌کند.

طراحی برنامه‌های اختصاصی برای کودکان و نوجوانان
خانم کریمی می‌گوید یکی از ویژگی‌های این موکب، طراحی بخش‌های اختصاصی برای کودکان و نوجوانان است. در این بخش‌ها، صرفاً گفت‌وگوی مستقیم با مخاطب صورت نمی‌گیرد، بلکه برای هر موضوع بازی‌های ویژه‌ای طراحی شده است.

او توضیح می‌دهد: برای هر موضوع، یک بازی در نظر گرفته شده؛ از بازی‌هایی مانند برج هیجانی گرفته تا مار و پله و سایر قالب‌های تعاملی. در این بازی‌ها، پرسش‌های محتوایی طراحی شده و مخاطب در حین ورود به بازی، به چالش کشیده می‌شود. به این ترتیب، گفت‌وگو به‌صورت غیرمستقیم و در فضایی تعاملی شکل می‌گیرد و مخاطب هم پرسش‌های خود را مطرح می‌کند و هم در معرض پرسش‌های طراحی‌شده قرار می‌گیرد.

ایده‌ای که از دل یک مشاهده میدانی شکل گرفت
مسئول موکب بانوان زنجان درباره منشأ شکل‌گیری این ایده می‌گوید: در روزهای ابتدایی فعالیت مواکب، پس از حضور در برخی موکب‌ها مشاهده شد که عمده فعالیت‌ها به توزیع قند، چای، غذا و خدمات مشابه محدود شده و خلأ جدی در حوزه تبیین و پاسخ به نیازهای فکری و فرهنگی مردم وجود دارد.
به گفته او، همین مشاهده باعث شد این جمع‌بندی شکل بگیرد که وظیفه اصلی مجموعه بانوان در این شرایط، ورود به میدان تبیین است؛ نه صرفاً مشارکت در خدمات رفاهی. از همین رو با سایر مواکب ارتباط برقرار شد و از آنان خواسته شد بخشی از زمان و فضای خود را به برپایی پاتوق‌های گفت‌وگو اختصاص دهند.

استقبال گسترده نهادها و مواکب مختلف
خانم کریمی تأکید می‌کند که این طرح با استقبال قابل توجه نهادهای مختلف روبه‌رو شده است. به گفته او، شهرداری، امام جمعه، استانداری و مجموعه‌های مختلف اجرایی از نزدیک فعالیت‌های این موکب‌ها را مشاهده کرده‌اند و حمایت‌های جدی از آن داشته‌اند.

او می‌گوید اکنون علاوه بر موکب اختصاصی بانوان، در موکب‌های متعددی که توسط شهرداری، حوزه علمیه، سازمان ورزش و جوانان، دانشگاه علوم پزشکی، آموزش و پرورش و دیگر دستگاه‌ها برپا شده، نیروهای گفت‌وگوی این مجموعه حضور دارند و به ارائه خدمات فرهنگی و تبیینی مشغول‌اند.

ورود «زندگی با آیه‌ها» به مواکب زنجان
یکی دیگر از بخش‌های محتوایی این مواکب، طرح «زندگی با آیه‌ها» است که به گفته خانم کریمی با هدف پررنگ‌تر کردن حضور مفاهیم قرآنی در فضای مواکب اجرا می‌شود.

او می‌گوید پیش از این، در بسیاری از مواکب تنها به قرائت سوره فتح اکتفا می‌شد، اما با تصمیم مجموعه، بخش مستقلی برای ارائه محتوای قرآنی با محوریت «زندگی با آیه‌ها» به مواکب افزوده شد. مسئولیت راهبری این بخش برعهده خانم حسین‌خانی قرار گرفته و هر دو هفته یک‌بار نیز جلسات راهبران برای به‌روزرسانی محتوا برگزار می‌شود.

بازخورد مردم؛ از استقبال تا مطالبه‌گری
به گفته مسئول موکب بانوان زنجان، بازخورد مردمی به این طرح بسیار فراتر از انتظار بوده است. او می‌گوید پیش از این، راه‌اندازی پاتوق‌های گفت‌وگو در شهر با تردیدهایی همراه بود و بسیاری نسبت به ضرورت آن نگاه محتاطانه داشتند، اما اکنون شرایط تغییر کرده و نهادها و مردم خود متقاضی توسعه این برنامه هستند.

خانم کریمی می‌افزاید: امروز شهرداری پیشنهاد می‌دهد نقاط مختلف شهر برای برپایی پاتوق‌ها در اختیار مجموعه قرار گیرد و استانداری و سایر دستگاه‌ها نیز خواستار گسترش این مواکب شده‌اند.

او درباره بازخورد مردمی نیز می‌گوید بسیاری از مراجعه‌کنندگان پس از نخستین حضور، دوستان و آشنایان خود را نیز به موکب می‌آورند و برخی به‌صورت مستمر در برنامه‌ها شرکت می‌کنند. به گفته او، حتی در مواردی این گفت‌وگوها بر سبک پوشش و نگرش برخی مخاطبان اثر گذاشته و زمینه گرایش بیشتر آنان به فعالیت‌های فرهنگی و دینی را فراهم کرده است.

شیوه روشنگری درباره جنگ روایت‌ها و خباثت دشمن
خانم کریمی در تشریح روش‌های محتوایی این موکب برای روشنگری درباره جنگ روایت‌ها و خباثت دشمن می‌گوید بخش مهمی از محتواها به‌صورت کارت‌ها و اقلام پرس‌شده طراحی شده است.

در این محتواها، موضوعاتی مانند مقایسه جایگاه زن در اندیشه اسلامی و نظام‌های طاغوتی، یا تحلیل مفاهیم مرتبط با مقاومت و استعمار، به‌صورت خلاصه، تصویری و رنگی آماده شده و در جریان بازی‌ها و گفت‌وگوها مورد استفاده قرار می‌گیرد. مخاطب در خلال بازی و گفت‌وگو، با این محتواها مواجه می‌شود و از طریق پرسش و پاسخ، به تأمل واداشته می‌شود.

ساختار سازمانی و برنامه توسعه
خانم کریمی با اشاره به ساختار اجرایی این طرح می‌گوید در شهر زنجان ۲۰ منطقه برای فعالیت تعریف شده است. هر منطقه یک سرگروه دارد و هر سرگروه نیز بین ۶ تا ۱۰ راهبر گفت‌وگو را مدیریت می‌کند.

این نیروها پیش‌تر آموزش دیده‌اند و بر اساس محل سکونت خود در مناطق مختلف شهر سامان‌دهی شده‌اند. سرگروه‌ها مسئول برنامه‌ریزی حضور نیروها در پاتوق‌ها و برگزاری جلسات هفتگی برای به‌روزرسانی محتوایی هستند.

او می‌افزاید که برنامه توسعه این حرکت فرهنگی نیز در دستور کار قرار دارد و هدف‌گذاری شده هم تعداد راهبران افزایش یابد، هم شمار پاتوق‌ها بیشتر شود و هم سطح تخصصی محتواها ارتقا پیدا کند. در همین راستا، جلسات تخصصی با حضور پژوهشگران و کارشناسان حوزه‌هایی مانند استعمار و مسائل فکری نیز برای راهبران برگزار می‌شود.

تداوم مسیر پس از جنگ رمضان
مسئول موکب بانوان زنجان معتقد است استقبال گسترده از این برنامه‌ها باعث شده ادامه فعالیت آن‌ها پس از پایان جنگ رمضان نیز به یک مطالبه جدی تبدیل شود. به گفته او، به‌ویژه در مرکز شهر زنجان، استقبال مردم از موکب و پاتوق‌های گفت‌وگو به اندازه‌ای بوده که استانداری، شهرداری و سایر نهادها خواستار افزایش تعداد این مواکب شده‌اند.

کریمی تأکید می‌کند که این تجربه نشان داد جامعه بیش از آنچه تصور می‌شد، تشنه گفت‌وگو، تبیین و ارتباط مستقیم در فضای عمومی است؛ ظرفیتی که اکنون در زنجان شکل گرفته و قرار است حتی پس از پایان شرایط فعلی نیز ادامه پیدا کند.