ارمغان حضور زنان در رسانه

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، خانواده بزرگ سازمان تبلیغات اسلامی در ساحت رسانه فعالیت‌های متعددی دارد؛ از خبرگزاری مهر به عنوان یكی از مهم‌ترین رسانه‌های ایرانی گرفته تا روزنامه انگلیسی زبان تهران تایمز كه همواره ازسوی كشورهای خارجی رصد شده و مواضع آن نشان‌دهنده سیاست‌های رسمی جمهوری اسلامی است. در چنین شرایطی، طیف گسترده‌ای از خبرنگاران و روزنامه‌نگاران با این خانواده بزرگ همكاری دارند و در میان آنها، خانم‌ها نقش پررنگی ایفا می‌كنند. خبرنگاری خود به اندازه كافی دنیای پرتلاطمی است كه شاید در ظاهر هیجان‌انگیز باشد اما دشواری‌های خاص خود را دارد؛ بخصوص برای بانوان. تا دیروقت سر کار بودن، حضور در رسانه در روزهای تعطیل و هزار و یک مشکل دیگر که برای خانم‌هایی که به ویژه متأهل بوده و نقش مادری هم ایفا می‌کنند، به مراتب بیشتر احساس می‌شود. 

مهناز عبدی، دبیر سرویس اقتصادی تهران‌تایمزاست که 18 سال از عمر 46 ساله‌اش را در عرصه رسانه گذرانده است. او تحصیل‌کرده مقطع کارشناسی رشته مترجمی زبان انگلیسی است و همین بهانه‌ای شد تا تمام سال‌های خبرنگاری خود را در روزنامه تهران‌تایمزسپری کند و در کنار آن، به صورت حق‌التحریر با سایر رسانه‌ها همکاری داشته باشد. به رغم آن كه دبیر سرویس اقتصادی است، اما فعالیت‌های او فراتر از آن است و حوزه‌های سیاسی، بین‌الملل، فرهنگی و به‌ویژه دیپلماسی خارجی و ارتباط با سفارت‌ها را نیز پوشش می‌دهد. او که سال‌هاست در حوزه خبر حضور دارد، درباره حضور زنان در رسانه می‌گوید: «وظیفه کلی یک خبرنگار، گذشته از جنسیت، انتقال واقعیت‌هاست اما به عنوان خانم، وظیفه اصلی ما و نقشی که می‌توانیم ایفا کنیم، این است که صدای کسانی باشیم که کم‌تر شنیده می‌شود مانند خانم‌ها.» صحبت‌های عبدی را با هم می‌خوانیم.

یک رسانه متفاوت
فضایی که روزنامه تهران‌تایمز دارد بسیار متفاوت از سایر رسانه‌‌هاست و به همین دلیل من 18 سال در اینجا ماندگار شدم. روزنامه ما بین‌المللی است و مخاطبان اصلی آن هم معمولا خارج از مرزهای ایران و خارجی‌ها هستند و همین، ماهیت کار را متفاوت می‌کند. شاید بتوان گفت به دلیل بالا بودن حساسیت کار و اطلاع از این موضوع که مخاطب ما خارجی‌ها هستند و هر روز، روزنامه در سفارتخانه‌ها توزیع می‌شود، دقت و حساسیت بیشتری دارد. برای خود من پیش آمده است که بارها از سوی یك سفارت خارجی یا وزارتخانه‌های خودمان با من تماس گرفته‌اند و به دنبال جزئیات یک خبر بوده‌اند. 

نماینده ایران در چین
احساس می‌کنم افرادی که در این روزنامه حضور دارند، خودشان را ملزم می‌کنند که از نظر فرهنگی، کمی سطح بالاتر رفتار ‌کنند و از این نظر، محیط بسیار خوب و متفاوتی دارد که نکته مثبت و جنبه متفاوتی برای من به حساب ‌می‌آید. من سال گذشته و سال قبل از آن، به دعوت از وزارت امور خارجه چین به عنوان نماینده تهران‌تایمزو نماینده ایران در برنامه‌ای 4 ماهه در چین شرکت کردم. این برنامه هر سال از سوی وزارت امور خارجه چین برای خبرنگاران از سراسر دنیا و کشورهای در حال توسعه برگزار می‌شود. به رغم این که حدود 11 سال از اجرای این برنامه می‌گذرد، تاکنون خبرنگاری از ایران دعوت نشده بود. خبرنگاران دعوت‌شده به این برنامه، حدود 4 ماه در چین زندگی و کار می‌کنند و دوره‌های مختلف خبرنگاری از جمله خبرنگاری و آزادی بیان، خبرنگاری و توسعه اقتصادی، خبرنگاری و فرهنگ، و موضوعاتی از این دست را طی می‌كنند و در انتها نیز دو مدرک سرتیفیکیت می‌گیرند؛ حتی جشن فارغ‌التحصیلی هم در دانشگاه «رنمین» چین كه سومین دانشگاه مهم این کشور است، برگزار شد. 
در این برنامه 112 خبرنگار از حدود 110 کشور جهان حضور داشتند، در نهایت دو خبرنگار در سال 2024 به عنوان خبرنگارانی با بهترین عملکرد معرفی شدند تا برای سال 2025 هم بار دیگر به مدت سه هفته دعوت شوند و خوشبختانه من یکی از آن دو نفر بودم که طی دو هفته از چین بازدید داشتیم و توانستم بار دیگر این نقش را ایفا کنم که یک زن ایرانی تا چه اندازه می‌تواند فعال باشد. 
زمانی که در تهران تایمز، کار به انتخاب برای اعزام خبرنگار به این دوره رسید، فاکتور حرفه‌ای بودن اهمیت بالایی داشت و فرد موردنظر باید از یک سری استانداردها برخوردار می‌شد مانند وفاداری به جامعه و کشور و رسالت خبرنگاری. از آنجایی که من 18 سال در تهران‌تایمز سابقه فعالیت داشتم و با توجه به افتخاراتی که در سال‌های پیش به دست آورده بودم، باعث شد تا در اولویت اعزام به چین قرار گیرم. افتخار داشتم كه چند بار در جشنواره‌های رسانه‌ای داخلی مقام کسب کنم؛ از جمله دو بار در جشنواره ملی نفت و رسانه رتبه نخست و دو بار هم در جشنواره بورس و رسانه مقام دوم را به دست آوردم. 

تضمین تنوع دیدگاه‌ها
در روزنامه تهران‌تایمزهم مانند بسیاری از مشاغل دیگر، حضور آقایان پررنگ‌تر است. به طورکلی، حضور خانم‌ها در هر فضای شغلی باعث تضمین تنوع دیدگاه‌ها می‌شود و به‌ویژه در شغل ما، این یک الزام است که دیدگاه‌های متفاوتی وجود داشته باشد. به همین دلیل، این تعادل باید حفظ شود. خبرنگاری در دسته مشاغل سخت و زیان‌آور است و این موضوع برای خانم‌هاچالش‌های خاص خودش را دارد. کم‌تر بودن تعداد خانم‌ها در این حرفه را نیز باید به همین دلیل دانست. به عنوان مثال، در روزهای تعطیل که رسانه‌ها فعال هستند، باز هم خانم‌ها حضور دارند و همین دلایل باعث می‌شود طبیعتا تعداد خانم‌های خبرنگار به مراتب کم‌تر از آقایان باشد. اما هیچ تفاوتی دیده نمی‌شود و همکاری در فضای تهران‌تایمز بسیار خوب و سازنده است. نه از دید مدیریت و نه از دید همکاران، تفاوتی وجود دارند و این موضوع باعث ایجاد یک اتحاد سازنده شده است. 

باكس
مگر در ایران خانم‌ها می‌توانند خبرنگار باشند؟
متاسفانه دیگران دانسته‌های اندك و بدتر از آن، نادرست از كشور ما دارند. در چین كه بودم متوجه شدم بسیاری از افراد كشورهای متفاوت، به دلیل اطلاعات غلط منتشر شده در برخی رسانه‌ها، تصورشان از حضور خانم‌های شاغل در ایران، نادرست است و زمانی که متوجه می‌شدند من خبرنگار هستم، از این که یک زن در ایران به عنوان خبرنگار فعالیت می‌کند، متعجب می‌شدند و می‌گفتند مگر در ایران زنان هم می‌توانند خبرنگار شوند؟ و این همان نقشی بود که من به عنوان یک خانم توانستم در این روزنامه و در سطح بین‌الملل ایفا کنم. 

گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه آگاه
حضور در یك فضا و تفكر مردانه 
حضور موثر بانوان در هر عرصه‌ای پررنگ است و دنیای رسانه و خبر هم از این امر مستثنی نیست. گاه بسته به شرایط، حضور زنان یا مردان در یك رسانه بر دیگری می‌چربد اما مهم، کیفیت کاری است که انجام می‌شود. 
زهرا بذرافکن، خبرنگار فرهنگی روزنامه آگاه، تحصیل‌کرده مقطع کارشناسی رشته ارتباطات دانشگاه تهران و در حال حاضر دانشجوی کارشناسی ارشد روانشاسی است. او از اواسط دوره تحصیل وارد عرصه کار خبر شد و حالا قریب به 4 سال سابقه خبرنگاری دارد. بذرافکن کار تخصصی خود را در حوزه فرهنگی روزنامه آگاه شروع کرد. او درباره جایگاه بانوان در فضای رسانه‌ای کشور برایمان چنین گفت.
*من به شخصه نگاه زنانه مردانه به حوزه خبرنگاری ندارم اما در واقع، این تفاوت وجود دارد. در رسانه‌های مختلف به واسطه تیم مدیریتی یا مدیرمسئول، سردبیر یا کسانی که انتخاب می‌کنند کدام خبرنگار به عنوان نیرو در رسانه فعالیت کند، فضایی متفاوت دارند. درواقع، در رسانه‌های مختلف، فردی که مدیریت می‌کند، مشخص می‌کند که فضا مردانه باشد یا زنانه. 
تجربه من در سال‌هایی که خبرنگار بوده‌ام، نشان می‌دهد که این مسئله در بیشتر رسانه‌ها مصداق دارد. در روزنامه آگاه تا امروز چنین موضوعی را مشاهده نکرده‌ام. درست است که در حال حاضر حضور خانم‌ها در روزنامه ما محدود است اما پیش از این وضعیت تفاوت داشت و تعداد خبرنگاران خانم بیشتر بود. 
*با توجه به این که غیر از خبرنگاری، فضای مارکتینگ یا بازاریابی را هم تجربه کرده‌ام، باید بگویم که کم‌رنگ بودن حضور خانم‌ها تنها محدود به فضای رسانه‌ای ما نمی‌شود بلکه حتی فضای هیأت‌علمی دانشگاه‌ها هم به همین شکل است. 
در دانشگاه تهران که من تحصیل کردم، فضا مردانه بود. اما این مردانه بودن فضا به این معنا نیست که تعداد خانم‌ها کم‌تر است، بلکه این‌گونه است خانم‌هایی که در چنین فضایی حضور دارند، جو مردانه را ادامه می‌دهند و رفتار و منش و تفکر مردانه بر فضا حاکم می‌شود؛ درواقع، روح مردانه بودن را در فضا نگه می‌دارند حتی اگر مدیر آن قسمت خانم باشد.